Coronacrisis

Economische impact


Het is half februari 2020. Er is geen wolkje aan de hemel en onze economie verkeert in blakende gezondheid. Het coronavirus houdt huis in China, maar dat lijkt een ver-van-ons-bedshow.

Een paar weken later kleurt de Nederlandse lucht inktzwart. Onze economie ligt door het virus aan de financiële overheidsbeademing om in leven te kunnen blijven. Hoe komen we hier straks uit?

Scrollen!

Scroll door de herstelvoorspellingen van het CPB en bekijk de vergelijkingen met de crisisperiode die startte in 2008.

Historische dalingen


De maatregelen om de verspreiding van het coronavirus in te dammen, hebben in ons land al een economische crisis in gang gezet. Dit blijkt uit cijfers van het CPB (Centraal Planbureau) en het CBS (Centraal Bureau voor de Statistiek) als we kijken naar de eerste weken en maanden na de start van de 'intelligente lockdown'.

Historische daling gewerkte uren

Begin 2020 waren er meer mensen aan het werk dan ooit. Het aantal werklozen was uitzonderlijk laag. Hoe anders was het eind maart: gemiddeld werd 13 procent minder uren per week gewerkt dan begin maart, becijferde het CPB. Deze daling was groter dan in eerder recessies en bleef gelijk in april.

Veel minder mensen met werk

De cijfers van het CPB liggen in lijn met de werkloosheidscijfers van het CBS. In april daalde het aantal mensen met betaald werk met 160.000 naar 8,9 miljoen. Een dusdanig grote terugval binnen één maand kwam nog nooit voor sinds het CBS maandcijfers samenstelt (in 2003). In mei kwamen daar 24.000 mensen bij. In mei waren er 330.000 werklozen, dat komt neer op 3,6 procent van de beroepsbevolking. In maart was dit 2,9 procent.

Consumentenvertrouwen daalt

Ook het vertrouwen van consumenten in de economie liep na de overheidsmaatregelen een historisch grote deuk op, meldde het CBS. In april was al sprake van de grootste daling ooit (van -2 in maart naar -22 in april); in mei daalde het vertrouwen nóg verder (naar -31). Hiermee ligt het consumentenvertrouwen ver onder het gemiddelde over de afgelopen 20 jaar (-5). De allerlaagste stand is overigens nog niet bereikt, dat was in maart 2013 (-4).

Begin 2020 waren er meer mensen aan het werk dan ooit en was het aantal werklozen uitzonderlijk laag.

Op 15 september 2008 ging een van de grootste zakenbanken van Amerika failliet. Dit zette definitief de wereldwijde kredietcrisis in gang.

Anders dan in 2008


Hoe verhoudt de huidige economische crisis zich met de kredietcrisis die ons land in 2008 trof? Een belangrijk verschil is de oorzaak. Waar branches nu door de maatregelen van de overheid plotsklaps werden stilgelegd om de uitbraak van een dodelijk virus te controleren, gleed de wereld 12 jaar geleden door financiële malaise langzaam in een diep economisch dal.

Opkrabbelen duurt jaren

De Nederlandse economie krabbelde in 2014 weer voorzichtig omhoog uit het dal. Pas in 2016 was onze economie weer op het niveau van vóór 2008. In 2017 liet het IMF (Internationaal Monetair Fonds) weten dat de wereldeconomie was opgekrabbeld en de handel tussen landen weer groeide. Dat het ook nu 8 jaar duurt voor we weer op het economische niveau van vóór de coronacrisis zijn, lijkt niet heel waarschijnlijk.

Verdere krimp is onvermijdelijk


Voor we kijken naar de herstelverwachtingen van de huidige crisis, vergelijken we de terugval van 2020 met de terugval na 2008. De economie daalde in 2009 met 3,5 procent. In het eerste kwartaal van 2020 was dit 'slechts' 1,5 procent, maar de krimp voor heel 2020 wordt geraamd op 6 procent.

Hogere werkloosheid

Na de kredietcrisis liep het werkloosheidspercentage elke maand verder op; in 2010 stond het op 5,4 procent. Kort na de start van de coronacrisis, eind maart 2020, lag het werkloosheidscijfer nog op 3,4 procent. Het CPB verwacht dat de werkloosheid dit jaar oploopt tot 5 procent en in 2021 tot 7 procent.

Horecazaken moesten op zondag 15 maart 2020 de deuren sluiten. Sinds 1 juni zijn restaurants en café's weer (onder voorwaarden) geopend.

De economie kan ditmaal mogelijk eerder weer opbloeien.

Sneller herstellen!


De krimp is in veel scenario’s weliswaar groter, maar het herstel kan sneller intreden. In de basisraming van het CPB groeit de economie alweer met 3 procent in 2021. Dit relatief snelle herstel hangt nauw samen met de oorzaak van de crisis.

‘Stomp in de maag’

Hoofdeconoom Marieke Blom van ING Nederland benadukte bij RTL-Z dat het vergeleken met de kredietcrisis een groot verschil is dat de economie nu in één klap stil kwam te staan, in plaats van een hele langzame teruggang zoals in 2008. Daardoor kan alles nu namelijk ook sneller weer op gang komen. Ze verwoordde het als volgt: "Wat heb je liever: een keiharde stomp in je maag of dat iemand je arm lange tijd steeds iets verder omdraait? De oorzaak is nu anders en dus kan het sneller weer opveren."

De onzekerheid blijft


Hoe goed alle deskundigen de gevolgen ook proberen te voorspellen, er blijven veel onzekere factoren actief die de impact kunnen veranderen. Het CPB noemt dit de drie grootste onzekerheden:

  1. Het verdere verloop van de coronapandemie. Komt het virus terug en moeten dan opnieuw maatregelen worden getroffen?
  2. De doorwerking van de contactbeperkingen op de economie. In hoeverre kunnen bedrijfstakken echt overleven in een 1,5 meter economie?
  3. De effectiviteit van het beleid in binnen- en buitenland. Nederland is een handelsland. Een slechte financiële situatie in andere landen, vertraagt ons herstel.

Betere inschatting mogelijk

Tot slot is het voor het eerst dat de overheid zulke vergaande ondersteuningsmaatregelen heeft getroffen; dat maakt de gevolgen lastiger te voorspellen. Het combineren van de huidige kennis met lessen uit het verleden, maakt de ontwikkelingen wel iets beter in te schatten.

Het herstel van onze economie hangt ook af van ontwikkelingen in andere landen.

Ook in deze uitgave